Newsletter Akademii Echokardiografii nr 10/2026

Szanowni Państwo,

koniec sierpnia przyniósł dwa dokumenty, które zmieniają codzienną pracę w pracowni echokardiograficznej: nowe wytyczne ESC dotyczące niewydolności serca oraz piątą uniwersalną definicję zawału serca. W obu dokumentach wynik echa bezpośrednio decyduje o rozpoznaniu. Poniżej omawiamy zmiany, które dotyczą pracowni echo, pięć badań z ostatnich tygodni i pięć porad dla osób, które zaczynają naukę. Na końcu znajdą Państwo informacje o najbliższych kursach i bezpłatny bonus do pobrania.

Część I. Kongres ESC 2026: co zmienia się w pracowni echo

1. Wytyczne ESC 2026 dotyczące niewydolności serca

Dla echokardiografisty największa zmiana polega na tym, że znika niewydolność serca z łagodnie obniżoną frakcją wyrzutową (HFmrEF). Zostały dwa fenotypy. Niewydolność serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową (HFrEF) rozpoznajemy przy objawach podmiotowych lub przedmiotowych niewydolności serca oraz frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) poniżej 50%. Niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF) wymaga LVEF ≥50%, przy czym frakcja nie mogła być wcześniej niższa niż 50%. Konieczne są też obiektywne cechy strukturalne lub czynnościowe dysfunkcji rozkurczowej albo podwyższonego ciśnienia napełniania lewej komory, potwierdzone podwyższonym stężeniem peptydów natriuretycznych.

Autorzy sami zastrzegają, że LVEF jest wielkością ciągłą i zależy od metody pomiaru oraz płci, dlatego granica 50% jest wskazówką, a nie ostrym progiem. W praktyce różnica między 48% a 52% w opisie oznacza jednak inne rozpoznanie, więc LVEF trzeba mierzyć starannie, metodą dwupłaszczyznową.

Wytyczne podają uproszczone kryteria echokardiograficzne wspierające rozpoznanie HFpEF (Tabela 10):

Wytyczne podkreślają, że prawdopodobieństwo HFpEF rośnie z liczbą nieprawidłowych parametrów. Rozbudowane skale punktowe (scores) wolno stosować, ale z ostrożnością, głównie do wzbudzenia podejrzenia, a nie do ostatecznego rozpoznania. Przy niepewności diagnostycznej można rozważyć badanie spiroergometryczne, echokardiografię wysiłkową lub ocenę inwazyjną. Złotym standardem jest inwazyjna ocena hemodynamiczna z wysiłkiem. Za diagnostyczne uznaje się zwykle ciśnienie zaklinowania w tętnicy płucnej ≥15 mmHg w spoczynku lub ≥25 mmHg w czasie wysiłku albo ciśnienie końcoworozkurczowe w lewej komorze ≥16 mmHg w spoczynku.

Kilka innych punktów ważnych dla echa:

• Badanie przezklatkowe jest zalecane u każdego chorego z podejrzeniem niewydolności serca, aby potwierdzić rozpoznanie, określić fenotyp i pomóc w ustaleniu przyczyny (klasa I).
• Echokardiografia pozostaje badaniem obrazowym pierwszego wyboru. Wytyczne zwracają uwagę na globalne odkształcenie podłużne (GLS), które może wykryć dysfunkcję skurczową, zanim spadnie LVEF, oraz na echokardiograficzny test obciążeniowy oceniający funkcję rozkurczową (diastolic stress test) jako metodę zyskującą znaczenie w HFpEF.
• Bezobjawowa dysfunkcja skurczowa (stadium B) to LVEF <50% bez innego wytłumaczenia, np. serca sportowca, niezależnie od płci i wieku.
• Poprawa LVEF oznacza wzrost o co najmniej 10 punktów procentowych do wartości powyżej 40%.
• Rezonans magnetyczny z kontrastem jest zalecany przy podejrzeniu kardiomiopatii lub niejasnej etiologii niewydolności serca, jeśli dokładniejsza charakterystyka może wpłynąć na postępowanie (klasa I). To zalecenie zastąpiło m.in. zalecenie z 2021 roku dotyczące chorych ze złym oknem akustycznym.
• Pojęcie „ostrej” niewydolności serca zastąpiono określeniem „niewydolność zdekompensowana”.

Źródło: Køber L, Adamo M, Ruwald AC i wsp. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. Eur Heart J 2026; online ahead of print 28.08.2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag100. Rozdziały 3.3.1, 4.2.1, 5.2, 5.3.1, Tabela 6, Tabela 10, Recommendation Table 3.

2. Piąta uniwersalna definicja zawału serca (2026)

ESC, ACC, AHA i World Heart Federation opublikowały wspólnie piątą uniwersalną definicję zawału. Dotychczasowe typy zastąpiono trzema kategoriami klinicznymi. Zawał pierwotny to spontaniczny zawał w przebiegu pierwotnej ostrej patologii wieńcowej. Zawał wtórny wynika z niedopasowania podaży i zapotrzebowania na tlen w przebiegu innego ostrego stanu. Zawał okołozabiegowy jest powikłaniem przezskórnego lub chirurgicznego zabiegu kardiologicznego.

Dla echokardiografisty najważniejsze jest kryterium obrazowe. Za dowód niedokrwienia uznaje się nową utratę żywotnego mięśnia lub nowe odcinkowe zaburzenia kurczliwości o układzie typowym dla etiologii niedokrwiennej. W zawale okołozabiegowym, gdy pojawia się powikłanie zabiegu, definicja wymaga potwierdzenia w badaniu obrazowym. Rzetelny opis kurczliwości odcinkowej jest więc częścią rozpoznania zawału.

Dwie zmiany terminologiczne warto zapamiętać. Skrót MINOCA rozwija się teraz jako uszkodzenie mięśnia sercowego bez istotnych zwężeń w tętnicach wieńcowych (myocardial injury with non-obstructive coronary arteries). Nowa nazwa ma przypominać, że to rozpoznanie robocze. Dokument przypomina też, że w zespole takotsubo lub w zapaleniu mięśnia sercowego nawet ciężka dysfunkcja lewej komory może się całkowicie cofnąć.

Źródło: Mills NL, Newby LK, Zaman S i wsp. Fifth Universal Definition of Myocardial Infarction (2026). Eur Heart J 2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag101. Publikacja równoległa: Glob Heart 2026, DOI: 10.5334/gh.1578 (dostęp otwarty).

3. Dwa dokumenty amerykańskie warte odnotowania

Wytyczne AHA/ACC 2026 dotyczące postępowania okołooperacyjnego przed operacjami niekardiochirurgicznymi zastępują dokument z 2014 roku. Echa dotyczy przede wszystkim jedno zdanie: u chorego z niewyjaśnioną niestabilnością hemodynamiczną, jeśli są dostępne odpowiednie kompetencje, można wykonać celowane badanie ultrasonograficzne serca (FoCUS), ale nie zastępuje ono pełnego badania przezklatkowego.

Źródło: Thompson A, Fleischmann KE, Smilowitz NR i wsp. 2026 AHA/ACC/ACS/ASNC/HRS/SCA/SCCT/SCMR/SVM Guideline for Perioperative Cardiovascular Management for Noncardiac Surgery. Circulation 2026;154(13):e413-e504. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001472.

Stanowisko AHA w sprawie infekcyjnego zapalenia wsierdzia aktualizuje dokument z 2015 roku. Uwzględnia nowe definicje przypadku, diagnostykę patogenów metodami niezależnymi od posiewu, zaawansowane obrazowanie wielomodalne, leczenie częściowo doustne i rolę zespołu endokardiologicznego (Endocarditis Team).

Źródło: DeSimone DC, Marks L, Dayer MJ i wsp. Infective Endocarditis: Diagnosis, Antibiotic Therapy, and Management: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation 2026; online 8.09.2026. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001466.

Część II. Pięć badań, które warto znać

1. Echo wysiłkowe w HFpEF wymaga wsparcia odkształceniem lewego przedsionka. W wieloośrodkowym badaniu Mayo Clinic 482 chorych z niewyjaśnioną dusznością miało jednocześnie inwazyjny test wysiłkowy i echokardiografię. Obecnie stosowane skale w połączeniu z echem wysiłkowym wykrywały HFpEF z czułością tylko 55-60%. Autorzy dodali podatność lewego przedsionka mierzoną w spoczynku (odkształcenie zbiornikowe lewego przedsionka podzielone przez E/e′). Wprowadzili też osobne progi do potwierdzania rozpoznania (wysiłkowe E/e′ ≥13,8 lub podatność ≤1,6%) i do jego wykluczania (wysiłkowe E/e′ <7,2 i podatność >4,4%). Dzięki temu czułość wśród chorych jednoznacznie sklasyfikowanych wzrosła do 95-99%, a odsetek wymagających badania inwazyjnego spadł z około 60% do około 30%. Wniosek praktyczny: odkształcenie lewego przedsionka warto mierzyć już w spoczynku. Harada T, Reddy YNV, Sorimachi H i wsp. Eur Heart J 2026; online 10.09.2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag716.

2. Kobiety ze zwyrodnieniową niedomykalnością mitralną: ta sama wada, inne liczby. W rejestrze MIDA-Q (3274 mężczyzn, 2331 kobiet) kobiety miały więcej objawów przy mniejszym efektywnym polu ujścia fali zwrotnej (ERO) i mniejszej objętości fali zwrotnej. Kobiety bez objawów rzadziej kierowano na operację niż mężczyzn z podobnym ERO, co wiązało się z mniejszym bezwzględnym wymiarem lewej komory. Umiarkowane ERO (20-39 mm²) wiązało się u kobiet z istotną nadumieralnością. Wniosek: zawsze mierz ilościowo ERO i objętość fali zwrotnej, a wymiary lewej komory odnoś do powierzchni ciała. Essayagh B, Benfari G, Butcher SC i wsp. Circ Cardiovasc Imaging 2026; online 30.09.2026. DOI: 10.1161/CIRCIMAGING.125.019952.

3. Prawidłowe echo nie wyklucza zatorowości płucnej. Metaanaliza 33 badań (3981 chorych) pokazała, że pojedyncze objawy w celowanym badaniu echokardiograficznym mają małą czułość (0,03-0,65), ale dużą swoistość: objaw McConnella 0,98, objaw 60/60 0,93, wczesnoskurczowe wcięcie w przepływie w drodze odpływu prawej komory 0,98. Połączenie echa z uciskowym badaniem żył kończyn dolnych dało czułość 0,62 przy swoistości 0,98. Echo pomaga rozpoznać zatorowość, ale do jej wykluczenia potrzebna jest angiografia TK. Mani N, Morris E, Tahvili A. Eur J Emerg Med 2026; online 24.09.2026. DOI: 10.1097/MEJ.0000000000001378.

4. Sztuczna inteligencja pomaga początkującym wykryć zwężenie zastawki aortalnej, ale nie zastępuje eksperta. Osoby bez doświadczenia, prowadzone przez algorytm, wykonały w Mayo Clinic 1302 celowane badania serca. Do automatycznej analizy nadawało się 96,6% z nich, a wykrywanie co najmniej umiarkowanego zwężenia zastawki aortalnej osiągnęło czułość 93% i swoistość 96%. Wartość predykcyjna wyniku dodatniego wynosiła jednak tylko 49,4%. Dopiero weryfikacja przez eksperta podniosła ją do 91,1%. Badanie opublikowano 28 sierpnia, czyli tuż przed omawianym okresem. Lee E, Naser JA, Kane CJ i wsp. JAMA Cardiol 2026; online 28.08.2026. DOI: 10.1001/jamacardio.2026.3829.

5. Przerost lewej komory u starszego chorego: pomyśl o amyloidozie. W prospektywnym badaniu IMPACT objęto 400 chorych w wieku ≥60 lat, hospitalizowanych na oddziale kardiologii, z grubością ściany ≥12 mm. Amyloidozę transtyretynową serca rozpoznano u 7,3% z nich. Najlepiej różnicowało podłużne odkształcenie segmentów podstawnych (AUC 0,81). Niezależnie z rozpoznaniem wiązały się też rytm inny niż zatokowy, obustronny zespół cieśni nadgarstka i przebyty udar. Wniosek: u starszego chorego z przerostem lewej komory pomiar odkształcenia podstawy i kilka pytań w wywiadzie mogą skierować go na scyntygrafię. Alos B, Beard E, Khalifa B i wsp. Eur Heart J Cardiovasc Imaging 2026; online 15.09.2026. DOI: 10.1093/ehjci/jeag254.

Uwaga redakcyjna: dane liczbowe z badań 1-5 pochodzą ze streszczeń w PubMed. Progi zaproponowane w pojedynczych badaniach nie są normami. Traktujmy je jako kierunek, dopóki nie trafią do wytycznych.

Część III. Pięć porad dla początkujących

1. Mierz LVEF metodą dwupłaszczyznową Simpsona, nie „na oko”. Po zmianach w wytycznych ESC granica 50% oddziela HFrEF od HFpEF. Obrysowuj wsierdzie w projekcji koniuszkowej czterojamowej i dwujamowej, w końcu rozkurczu i końcu skurczu, i pilnuj, aby nie skracać jamy lewej komory (foreshortening). Gdy wynik wypada blisko 50%, zapisz to w opisie i zaproponuj kontrolę albo inną metodę, np. 3D, kontrast lub rezonans.

2. Przy LVEF ≥50% i duszności zbierz komplet parametrów z Tabeli 10 ESC. To wskaźnik masy lewej komory i RWT, indeksowana objętość lewego przedsionka, E/e′ oraz prędkość fali zwrotnej przez zastawkę trójdzielną z szacowanym ciśnieniem skurczowym w tętnicy płucnej. Im mniej parametrów zmierzysz, tym trudniej o jednoznaczny wniosek, a prawdopodobieństwo HFpEF rośnie z liczbą wartości nieprawidłowych.

3. Objętość lewego przedsionka mierz w końcu skurczu lewej komory, z dwóch projekcji koniuszkowych. Używaj projekcji czterojamowej i dwujamowej ukierunkowanych na przedsionek, tak aby go nie skracać. Obrys prowadź w płaszczyźnie pierścienia mitralnego, bez ujść żył płucnych i uszka. Wynik odnoś do powierzchni ciała. Progi ESC zależą od rytmu: powyżej 34 ml/m² w rytmie zatokowym i powyżej 40 ml/m² w migotaniu przedsionków.

4. Opisuj kurczliwość odcinkową segment po segmencie. Nowa definicja zawału uznaje nowe odcinkowe zaburzenia kurczliwości o układzie typowym dla niedokrwienia za dowód obrazowy. Do rutynowej oceny kurczliwości ASE/EACVI zalecają model 16-segmentowy (model 17-segmentowy służy ocenie perfuzji). Każdy segment oceniaj w kilku projekcjach i w czterostopniowej skali: prawidłowa lub hiperkineza, hipokineza, akineza, dyskineza. Zaznacz też, czy układ zaburzeń odpowiada obszarowi unaczynienia konkretnej tętnicy wieńcowej. Opis „hipokineza ściany przedniej” to za mało, by porównać badania.

5. Celowane badanie serca (FoCUS) to triaż, a nie pełne badanie. Wytyczne AHA/ACC 2026 mówią wprost, że nie zastępuje ono pełnego badania przezklatkowego. Prawidłowy wynik nie wyklucza też zatorowości płucnej. Jeśli w badaniu celowanym coś budzi wątpliwość, skieruj chorego na pełne badanie, zamiast dopisywać rozpoznanie.

Porady 1 i 3 opierają się na zaleceniach ASE/EACVI dotyczących oceny jam serca (Lang RM i wsp. J Am Soc Echocardiogr 2015;28:1-39) oraz na wytycznych ESC 2026. Porada 4 opiera się na modelach segmentacji z tego samego dokumentu oraz na piątej uniwersalnej definicji zawału.

Bibliografia

1. Køber L, Adamo M, Ruwald AC i wsp. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. Eur Heart J 2026; online ahead of print 28.08.2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag100. PMID: 42661420.
2. Mills NL, Newby LK, Zaman S i wsp. Fifth Universal Definition of Myocardial Infarction (2026). Eur Heart J 2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag101. PMID: 42661425. Także: Glob Heart 2026, DOI: 10.5334/gh.1578.
3. Thompson A, Fleischmann KE, Smilowitz NR i wsp. 2026 AHA/ACC/ACS/ASNC/HRS/SCA/SCCT/SCMR/SVM Guideline for Perioperative Cardiovascular Management for Noncardiac Surgery. Circulation 2026;154(13):e413-e504. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001472. PMID: 42804570.
4. DeSimone DC, Marks L, Dayer MJ i wsp. Infective Endocarditis: Diagnosis, Antibiotic Therapy, and Management: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation 2026. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001466. PMID: 42708190.
5. Harada T, Reddy YNV, Sorimachi H i wsp. Exercise stress echocardiography for diagnosis of heart failure with preserved ejection fraction: a multicentre study. Eur Heart J 2026. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag716. PMID: 42720269.
6. Essayagh B, Benfari G, Butcher SC i wsp. Sex Differences in Clinical Presentation and Outcome of Degenerative Mitral Regurgitation Quantified: The MIDA-Q Registry. Circ Cardiovasc Imaging 2026:e019952. DOI: 10.1161/CIRCIMAGING.125.019952. PMID: 42813276.
7. Mani N, Morris E, Tahvili A. Focused transthoracic echocardiography in acute pulmonary embolism: a systematic review and meta-analysis of diagnostic accuracy. Eur J Emerg Med 2026. DOI: 10.1097/MEJ.0000000000001378. PMID: 42779550.
8. Lee E, Naser JA, Kane CJ i wsp. Artificial Intelligence-Enabled Acquisition and Interpretation for Screening Aortic Stenosis. JAMA Cardiol 2026. DOI: 10.1001/jamacardio.2026.3829. PMID: 42661496.
9. Alos B, Beard E, Khalifa B i wsp. Prospective Systematic Screening for Transthyretin Amyloid Cardiomyopathy in Cardiology Inpatients With Left Ventricular Hypertrophy: the IMPACT Study. Eur Heart J Cardiovasc Imaging 2026. DOI: 10.1093/ehjci/jeag254. PMID: 42740647.
10. Lang RM, Badano LP, Mor-Avi V i wsp. Recommendations for Cardiac Chamber Quantification by Echocardiography in Adults: An Update from the American Society of Echocardiography and the European Association of Cardiovascular Imaging. J Am Soc Echocardiogr 2015;28(1):1-39.e14. DOI: 10.1016/j.echo.2014.10.003.
11. Hahn RT, Abraham T, Adams MS i wsp. Guidelines for Performing a Comprehensive Transesophageal Echocardiographic Examination: Recommendations from the American Society of Echocardiography and the Society of Cardiovascular Anesthesiologists. J Am Soc Echocardiogr 2013;26(9):921-964. DOI: 10.1016/j.echo.2013.07.009.

Redakcja: dr hab. n. med. i n. o zdr. Radosław Piątkowski, dr hab. n. med. i n. o zdr. Monika Budnik · Akademia Echokardiografii · akademiaechokardiografii.pl Newsletter ma charakter edukacyjny i nie zastępuje lektury pełnych tekstów wytycznych.