Amplituda skurczowego ruchu pierścienia trójdzielnego (TAPSE, tricuspid annular plane systolic excursion) to najprostszy echokardiograficzny wskaźnik funkcji skurczowej prawej komory: odległość, jaką boczna część pierścienia trójdzielnego pokonuje w skurczu w kierunku koniuszka. Za nieprawidłowe przyjmuje się TAPSE poniżej 1,7 cm, a wytyczne ASE z 2025 roku po raz pierwszy stopniują nasilenie dysfunkcji: łagodne 1,7-1,3 cm, umiarkowane 1,3-1,0 cm, ciężkie 1,0 cm lub mniej.
stopniowanie wg ASE 2025
TAPSE ≥ 1,8 vs < 1,8 cm (Forfia 2006, n = 47)
ESC/ERS 2022
Pomiar zajmuje mniej niż minutę i wychodzi nawet przy słabym oknie akustycznym, a mimo to niesie twarde dane rokownicze. Zwodzi jednak w kilku konkretnych sytuacjach: po operacji kardiochirurgicznej, w ciężkiej niedomykalności trójdzielnej i przy regionalnych zaburzeniach kurczliwości prawej komory.
Co naprawdę mierzy TAPSE?
Prawa komora kurczy się przede wszystkim wzdłuż osi długiej - włókna podłużne pociągają pierścień trójdzielny w stronę koniuszka. TAPSE opisuje właśnie ten ruch, ale tylko w jednym punkcie: przy podstawie wolnej ściany. Jest więc parametrem regionalnym, który u większości chorych dobrze koreluje z globalną funkcją prawej komory, lecz nie jest jej pełnym odzwierciedleniem. Rutynowy pomiar TAPSE w każdym badaniu przezklatkowym (TTE) zalecono już w dokumencie ASE z 2010 roku, ze względu na prostotę i powtarzalność, i zalecenie to obowiązuje do dziś.
Jak poprawnie zmierzyć TAPSE?
- Projekcja: koniuszkowa czterojamowa (A4C) zogniskowana na prawą komorę - unikniesz skrócenia jamy (foreshortening).
- Kursor M-mode: przez boczną część pierścienia trójdzielnego, możliwie równolegle do kierunku jego ruchu.
- Pomiar: amplituda ruchu pierścienia od końca rozkurczu do szczytu skurczu, w milimetrach.
- Niemiarowość: przy migotaniu przedsionków uśrednij wynik z kilku ewolucji.
Najczęstsze błędy: kąt między kursorem M-mode a kierunkiem ruchu pierścienia (zaniża wynik - pomaga M-mode anatomiczny), pomiar w projekcji niezogniskowanej na prawą komorę oraz ruch całego serca (np. przy dużym wysięku), który dodaje milimetry niezwiązane z kurczliwością.
Jaka jest norma TAPSE?
| Funkcja skurczowa prawej komory | TAPSE | Uwagi |
|---|---|---|
| Prawidłowa | > 1,7 cm | u osób zdrowych średnio ok. 2,4 cm (ASE/EACVI 2015) |
| Łagodnie obniżona | 1,7-1,3 cm | kategoria wprowadzona w ASE 2025 |
| Umiarkowanie obniżona | 1,3-1,0 cm | kategoria wprowadzona w ASE 2025 |
| Ciężko obniżona | ≤ 1,0 cm | kategoria wprowadzona w ASE 2025 |
Próg zmieniał się w czasie: dokument ASE z 2010 roku przyjmował granicę 16 mm, ASE/EACVI z 2015 roku podniosło ją do 17 mm, a ASE 2025 utrzymuje 1,7 cm jako granicę normy i dokłada do niej stopniowanie ciężkości. Zamiast odpowiedzi „prawidłowe albo nie” opis może dziś nieść informację, jak bardzo funkcja jest upośledzona. W opisie badania podawaj wartość liczbową, a przy wyniku nieprawidłowym również kategorię wg ASE 2025 - klinicysta prowadzący chorego z nadciśnieniem płucnym inaczej spojrzy na TAPSE 1,8 cm, a inaczej na 2,4 cm. Pełne zestawienie wartości referencyjnych dla wszystkich jam serca znajdziesz w naszych normach echokardiograficznych u dorosłych.
Co nowego wnoszą wytyczne ASE 2025 dla prawej komory?
W marcu 2025 roku ASE opublikowało osobny dokument poświęcony ocenie prawego serca i nadciśnieniu płucnemu (Mukherjee i wsp.), który w tym zakresie zastępuje wytyczne z 2010 roku. Powód aktualizacji jest kliniczny: 6. Światowe Sympozjum Nadciśnienia Płucnego (WSPH, Nicea 2018) obniżyło próg rozpoznania nadciśnienia płucnego do średniego ciśnienia w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg, a wcześniejsze wykrywanie wymaga czulszej i bardziej uporządkowanej oceny prawej komory. Zmiana najbardziej odczuwalna przy biurku opisowym: pojedyncze progi zastąpiono stopniowaniem ciężkości.
| Parametr | Prawidłowy | Łagodnie obniżony | Umiarkowanie | Ciężko |
|---|---|---|---|---|
| TAPSE | > 1,7 cm | 1,7-1,3 cm | 1,3-1,0 cm | ≤ 1,0 cm |
| S′ (doppler tkankowy) | > 9,5 cm/s | 9,5-7,2 cm/s | 7,2-5,0 cm/s | ≤ 5,0 cm/s |
| FAC | > 35% | 35-29% | 29-22% | ≤ 22% |
| Odkształcenie wolnej ściany PK (3 segmenty) | > 20% | 20-15% | 15-11% | < 11% |
| Globalne odkształcenie podłużne PK (6 segmentów) | > 17% | 17-13% | 13-9% | ≤ 9% |
| Frakcja wyrzutowa PK w 3D | > 45% | 45-39% | 39-32% | < 32% |
Uwaga: wartości odkształcenia podano jako moduł (bezwzględne). W Tabeli 1 wytycznych granice zapisano znakami ≤ i >, dlatego TAPSE równe 1,0 cm, S′ równe 5,0 cm/s i FAC równe 22% należą już do kategorii ciężkiej, a odkształcenie wolnej ściany równe 15% mieści się jeszcze w kategorii łagodnej. Wartości podano za wersją online, po erracie z lipca 2025 roku, obejmującej poprawki w Tabeli 1. Stopniowanie nie zwalnia z oceny wieloparametrowej: nadal chodzi o zgodność kilku parametrów, a nie o jedną liczbę.
Praktyczna konsekwencja dla opisu badania: zamiast „TAPSE obniżone” można napisać „TAPSE 1,2 cm - umiarkowanie obniżona funkcja skurczowa prawej komory”. Kardiolog prowadzący dostaje wtedy informację o skali problemu, a nie tylko o przekroczeniu progu.
Co TAPSE mówi o rokowaniu?
Najczęściej cytowane dane pochodzą z pracy Forfii i wsp. z 2006 roku. Badanie objęło 63 kolejnych chorych z nadciśnieniem płucnym, a analizę przeżycia przeprowadzono w podgrupie 47 chorych z tętniczym nadciśnieniem płucnym. TAPSE poniżej 1,8 cm wiązało się w niej z przeżyciem rocznym 60% i dwuletnim 50%, wobec 94% i 88% u chorych z TAPSE 1,8 cm lub wyższym. Każdy spadek TAPSE o 1 mm zwiększał ryzyko zgonu o 17%. Po tej publikacji TAPSE przestało być parametrem czysto opisowym.
W ostrej zatorowości płucnej TAPSE wchodzi w skład echokardiograficznej oceny dysfunkcji prawej komory, którą wytyczne ESC z 2019 roku wykorzystują do stratyfikacji ryzyka u chorych stabilnych hemodynamicznie. Praktyczne zastosowanie tego schematu, na realnych pętlach z dyżuru, ćwiczymy na warsztacie o zatorowości płucnej w ramach cyklu Echo w Praktyce: ostre stany kardiologiczne.
Warsztaty online z przypadkami
Echo w Praktyce, edycja 2: ostre stany kardiologiczne
Sześć warsztatów na przypadkach z codziennej praktyki, w tym zatorowość płucna i zawał prawej komory. Nagrania dostępne przez 6 miesięcy od zakupu.
1 374 zł
TAPSE/sPAP, czyli sprzężenie prawej komory z krążeniem płucnym
Sama wartość TAPSE nie mówi, przeciw jakiemu obciążeniu pracuje prawa komora. Dlatego coraz większe znaczenie ma iloraz TAPSE do skurczowego ciśnienia w tętnicy płucnej (TAPSE/sPAP, systolic pulmonary artery pressure) - nieinwazyjny wskaźnik sprzężenia komorowo-tętniczego. Wytyczne ESC/ERS z 2022 roku dotyczące nadciśnienia płucnego włączyły go do tabeli oceny ryzyka. Ten sam pomiar, który wykonujesz od lat, zaczyna więc pracować podwójnie.
| TAPSE/sPAP (mm/mmHg) | Kategoria ryzyka wg ESC/ERS 2022 |
|---|---|
| > 0,32 | niskie |
| 0,19-0,32 | pośrednie |
| < 0,19 | wysokie |
Kiedy TAPSE zawodzi?
- Po operacjach kardiochirurgicznych - TAPSE bywa trwale obniżone mimo zachowanej globalnej funkcji prawej komory; zmienia się geometria ruchu serca, a nie kurczliwość.
- Ciężka niedomykalność trójdzielna - duże obciążenie objętościowe może utrzymywać prawidłowe TAPSE mimo rozwijającej się dysfunkcji.
- Regionalne zaburzenia kurczliwości - np. po zawale prawej komory parametr z jednego punktu nie oddaje całości.
- Zależność od obciążenia - TAPSE zmienia się wraz z warunkami hemodynamicznymi.
Z tego powodu wszystkie trzy dokumenty wytycznych (2010, 2015 i 2025) mówią jasno: oceny prawej komory nie opiera się na jednym parametrze. TAPSE zestawiaj z prędkością S′ w dopplerze tkankowym, frakcyjną zmianą pola (FAC, fractional area change), odkształceniem wolnej ściany, a tam, gdzie to dostępne, z trójwymiarową frakcją wyrzutową prawej komory.
Kurs online z cyklu Echo od Podstaw
Kurs 3. Ocena funkcji prawej komory
Ocena funkcji skurczowej prawej komory krok po kroku, od projekcji i ustawień aparatu po przykłady badań w stanach ostrych i przewlekłych. 2 godziny nagrań, dostęp przez 3 miesiące.
290 zł
Najczęstsze pytania o TAPSE
Do zapamiętania: TAPSE poniżej 1,7 cm oznacza upośledzenie funkcji skurczowej prawej komory, a ASE 2025 pozwala określić jego stopień (łagodny 1,7-1,3 cm, umiarkowany 1,3-1,0 cm, ciężki 1,0 cm lub mniej). Mierz w zogniskowanej projekcji A4C, z kursorem równolegle do ruchu pierścienia, i zawsze podawaj wartość liczbową. U chorych z nadciśnieniem płucnym dolicz TAPSE/sPAP - progi 0,32 i 0,19 mm/mmHg zmieniają kategorię ryzyka. A gdy wynik nie pasuje do obrazu klinicznego, zanim opiszesz dysfunkcję, sprawdź kąt pomiaru i pozostałe parametry prawej komory.
Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z echokardiografią i chcesz uporządkować podstawy - w tym projekcje i pomiary prawej komory - zajrzyj do kursu Echo od Podstaw dla osób początkujących.
Autorzy artykułu
- Adiunkt I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM
- Ekspert ECHO Asocjacji Echokardiografii PTK
- Współzałożyciel Akademii Echokardiografii
- Specjalista w zakresie echokardiografii TTE, TEE, 2D, 3D, stress echo i innych technik
- Proktor echo-guidance zabiegów strukturalnych wad serca (MitraClip, TriClip, PFO/ASD i innych)
- Ponad 20-letnie doświadczenie w echokardiografii klinicznej i edukacji medycznej
- Adiunkt I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM
- Ekspertka ECHO Asocjacji Echokardiografii PTK
- Współzałożycielka Akademii Echokardiografii
- Specjalistka w zakresie echokardiografii TTE, TEE, 2D, 3D, stress echo i innych technik
- Proktor echo-guidance zabiegów strukturalnych (MitraClip, TriClip)
Data publikacji: 28 sierpnia 2026 | Ostatnia aktualizacja merytoryczna: sierpień 2026
Źródła naukowe
- Mukherjee M, Rudski LG, Addetia K i wsp. Guidelines for the Echocardiographic Assessment of the Right Heart in Adults and Special Considerations in Pulmonary Hypertension: Recommendations from the American Society of Echocardiography. J Am Soc Echocardiogr 2025;38:141-186. DOI: 10.1016/j.echo.2025.01.006. Errata: J Am Soc Echocardiogr 2025;38:641. DOI: 10.1016/j.echo.2025.05.001 - obejmuje poprawki w Tabeli 1. Wartości w tym artykule podano za wersją online po korekcie.
- Lang RM, Badano LP, Mor-Avi V i wsp. Recommendations for cardiac chamber quantification by echocardiography in adults. J Am Soc Echocardiogr 2015;28:1-39. DOI: 10.1016/j.echo.2014.10.003
- Rudski LG, Lai WW, Afilalo J i wsp. Guidelines for the echocardiographic assessment of the right heart in adults. J Am Soc Echocardiogr 2010;23:685-713. DOI: 10.1016/j.echo.2010.05.010
- Forfia PR, Fisher MR, Mathai SC i wsp. Tricuspid annular displacement predicts survival in pulmonary hypertension. Am J Respir Crit Care Med 2006;174:1034-1041. DOI: 10.1164/rccm.200604-547OC
- Humbert M, Kovacs G, Hoeper MM i wsp. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and treatment of pulmonary hypertension. Eur Heart J 2022;43:3618-3731. DOI: 10.1093/eurheartj/ehac237
- Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C i wsp. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism. Eur Heart J 2020;41:543-603. DOI: 10.1093/eurheartj/ehz405
Rekordy piśmiennictwa zweryfikowano w bazie PubMed, a Tabelę 1 wytycznych ASE 2025 odczytano z wersji online po erracie (28.08.2026).
